Saturday, May 14, 2011

4th Sunday of Easter: Pangasinan Reflection

Totombuken da, ta kabat day bosis to. Importante ed saray karniro ya narengel da so bosis na pastor da. Ta say bosis na pastor so kabat da; manmamatalek ira ed saya; amta ra ya say bosis na pastor da et bosis ya mangiwanwan ed sikara; bosis ya mangawit ed sikara ed pasen ya karikaan; bosis na mangiteger ed sikara; bosis ya mangiyagel ed sikara ed karisgoan tan kaugsan. Kanian, sayan bosis so tomboken da, tan tooren da so ganggan to.

Diad sarayan panaon, dakerakel so bosis ya narerengel tayo. Bosis ya mabetbet ya mangibabagan sikara so tumboken ta ibabaga ra so katwaan. Sikara so dengelen ta walad sikara so pankaabigan na bilay; bosis kuno ya mangawit ed sikatayo ed aliguas na bilay, aliwan kairapan.

Laut la ed say makmaksil iran bosis ya mangibabagan pian onaliguas so bilay tayon sakey a bansa, bawasan so Filipino, pantundaen so ilesa na balon bilay na saray ontumbok ed sikatayo ran Filipino, pian labat sikatayo so onaliguas, naiyarawi ed kairapan.

Diad sarayan bosis ya labay dan deralen so bilay, nidumaduma so Philippine Constitution tayo. Say bosis na Constitution tayo ed mangiyaagel ed say bilay! Diad Section 12, Article 2, akasulat: the “State recognizes the sanctity of family life and shall protect and strengthen the family as a basic autonomous social institution. It shall equally protect the life of the mother and the life of the unborn from conception. The natural and primary right and duty of parents in the rearing of the youth for civic efficiency and the development of moral character shall receive the support of the Government.”

Agagik ira, agaylay dakep na Constitution tayo! Ilalaban tan iyaagel to so bilay manlapud say gapo na bilay na sakey ya ogaw diad eges labat ni na ina to!

Amta tayo met balet ya say constitution no ag iya natotoor odino natutumbok: papel labat so kabaliksan to! Kanian, nepeg ya anggapo anggan antokaman ya ley so abuloyan ya makaderal na sayan Philippine Contitution. No andi, antokaman ya i-introduce ya sumlang ed saya, et tatawagen na saray abogado ya “unconstitutional”.

Agtayo amin abogado. Dakerakel ed sikatayo so ordinaryon Filipino labat. Anggaman ontan, we are ordinary Filipino citizens who want that the constitution should not be violated. We are Filipino citizens who – although ordinary – will do anything to protect our constitution. Ilaban, iyagel iyan parte na bilay tayon sakey a bansa!

Kanian, agaylay pasnok tayo no wala ray totoon narerengelan tayon mantatakew na kaban na totoo, tan anggapo so gagawaen na saray walay kanepegan ya manerel ed sikara. Kanian, manpasnok tayo no wala ray walad poder na pakapanyari ya manunaan ya sikara so onsusumlang ed saray ley tayo, tan ingen sikara so manlokson malikeliket ya mamaakar ed piga-pigaran banko. Manpasnok tayo no wala ray totoon panpipiyaan tayo, balet sikara so manunaan ya onsusumlang ed say Consitution tayo. Nepeg labat ya manpasnok tayo! Manpasnok tayo!

Wala ray bosis natan ya makmaksil diad kongreso ya mangibabagan say contraception kuno so pagmaliwen ya “essential medicine”. Nan-google ak ed internet tan onya so pinmaway na definition na “essential medicine: Essential medicines, as defined by the World Health Organization are "those drugs that satisfy the health care needs of the majority of the population; they should therefore be available at all times in adequate amounts and in appropriate dosage forms, at a price the community can afford."

Say kabaliksan to manaya, say contraception no saraya et magmaliw lan essential medicine et makatulong ed say pankaukolan na abig na laman. Tan lapud saya et tambal, saraya et usaren pian tambalen so sakey ya sakit ya, paabigen so bengatlan makapangiter na kakapuyan na laman.

Say tepet ko labat, ed sarayan bosis ya mangibabaga ed saya: kapigan ni nagmaliw ya sakit no say sakey ya bii et sarag to so manlokon? Kapigan ni nagmaliw ya sakit ya nepeg ya tambalen ya say bii et fertile?

Say amtak ingen, no say bii et et fertile tan sarag to so manlokon, saya et sakey ya tanday kaabigan na laman, sakey iyan bendision: aliwan sakit iya. Kanian, no sarayan pagmaliwen ya essential medicines so contraception ya gastosan na gobierno na 3 bilyones pisos taon-taon, tan saraya so sengegan pian say ogaw ed eges na ina to et mansakit odino ompatey, odino say ina et makalay sakit a singa stroke, atake ed puso, kanser tan arum nira: say tepet tayo ed sarayan bosis- akin et gawaen ni yan ley? Ampan saya lalaingen et magmaliw ya sumlang ed say Constitution tayo ya mangibabagan “the State shall equally protect the life of the mother and the life of the unborn from conception.”?

Say sankatageyan ya tood poder tayo natan ed Pilipinas so angibaga na onya: Kapag walang corrupt, walang mahirap!” Maliket ak ed sayan naibaga. Tan amtak ya dakerakel ed sikayo so maliket met ed saya. Lapud malinlinew ya say rason na kairapan na Pilipinas et lapud dakerakel so korap ya Filipino. Sirin, sumlang ya ed saray bosis ya mangibabagan say kairapan tayo kuno et manlalapud say idadakel na populasyon na Filipino. Say twa: sikatayo so maniirap, aliwan lapud dakerakel tayo la ran Filipino, no ingen lapud ondarakel iray Filipinon korap. Sikaraya so patundaen. Sikaraya so nepeg ya nabawasan. Sikaraya so nepeg ya naandipat ed gobierno tayo.

Blessed Pope John Paul II in his encyclical Evangelium Vitae, says: Man's life comes from God; it is his gift, his image and imprint, a sharing in his breath of life. God therefore is the sole Lord of this life: man cannot do with it as he wills… If it is true that human life is in the hands of God, it is no less true that these are loving hands, like those of a mother who accepts, nurtures and takes care of her child: "I have calmed and quieted my soul, like a child quieted at its mother's breast; like a child that is quieted is my soul" (Ps 131:2; cf. Is 49:15; 66:12-13; Hos 11:4)

Si Beato Juan Pablo Segundo so mangilalaman na bosis na Maung a Pastol. Say mangilaban tan mangiyagel, mangiter na respeto tan panangaro ed bilay: saya so ganggan na Katawan a Maung a Pastol. Sayan bosis komon so dengelen, tan tooren. Manalwar tayo ed bosis ya mangibabagan niduma ed saraya. Komon, nadiskobre tayo so kaabigan tan kablian na bilay: defend, promote, revere and love life. Ontan pa komon. Amen.

Saturday, May 07, 2011

3rd Sunday of Easter: Pangasinan Reflection (A)

"Kampega lan walay singa apoy a manliub ed puso ta, nen mitotongtong ed sikatad dalan tan ipapaliwawa toy Masanton Sulat."

Walay taloran parte na say Ibanghilyo tayo ya abasa natan nipaakar ed saray dwaran disipulo ya maermen tan apanoy Sikara so ontataynan ed Jerusalem. Paonla ra ed Emaus. Diad dalen, nabet day Jesus. Aki-istoryaan ed sikara. Tan inpaliwawa nen Jesus ed sikara so Salita na Dios nipaakar ed say Mesias. Diad Emaus, inimbitaan day Jesus ya mipondo ed sikara. Angan ira. “Nen karongo rad lamisaan angalay tinapay, akisalamat ed Dios, pinipisag to, insan to inter ed sikara.” Nen biglan naandipat si Jesus, sarayan dwaran disipulo so pinmawil ed Jerusalem ya awit day maong a balita: si Jesus so mabilay.

Anto rayan taloran parte na sayan Ibanghilyo? Unaan, say inpanpaliwawa nen Jesus nipaakar ed say Salita na Dios. Kumadwa, say inpamisag na tinapay na Katawan diad pandem da. Kumatlo, say inpawil dad Jerusalem ya awit day maong a balita.

Sarayan taloran parte et kabaliksan to met so parte na say misa ya sisilibraan tayo ed sayan simba. Unaan, say Liturgia na Salita. Sayan unaan a parte na misa, dedengelen tayo so Salita na Dios diad saray babasaen: saray dwaran babasaen ed Daan tan Balon Sipan, say Salmo tan say Ibanghilyo. Diad sayan bekta, a singa saramay dwaran disipulo, nepeg ya lukasan tayo so puso tayo, tan dengelen tayo so Salita na Katawan. Kerewen tayo met ya lukasan na Katawan so kapusoan tayo pian naliwawaan tayo na say Salita na Dios.

Kumadwa, say Liturgia na Eukaristia. Kasumpal ya aliwawaan iray disipulo, sikara so akirongo ed si Jesus. Dimad lamisaan. Si Jesus et angalay tinapay, akisalamat ed Dios, pinipisag to, insan to inter ed sikara. Diad syan bekta, abirbir da si Jesus! Saya met so gagawaen tayo. Tan diad Eukaristia, komon nalukasan met  so mata tayo tayo tan nabirbir tayo so kiwawala nen Jesus ed kapegleyan tayo. Aliwan tinapay labat la so akoen tayo, no ingen si Jesus a Dios tan Katawan tayo, si Jesus in inmolid bilay! Diad mata na pananisia tayo, birbiren tayo ya agtayo manbokbokor. Kaiba tayo si Jesus. Wadiad kapegleyan tayo so Katawan. Si Jesus mismo so aawaten tayo!

Kumatlo, say panangibawag na maong a balita. Diad kasumpal na misa, onya so narengel tayo na ibaga na pari: Asumpal lay misa, lakayo ed kareenan nen Kristo. “Lakayo!” Onla kayo! Kasumpal ya nangel so Salita na Katawan, tan abirbir tayo so kiwawala na Katawan ed dili tayo tan diad komunidad unong ed say inpangako tayo ed say Laman tan Dala na Katawan, sikatayo natan so naibaki. Onya so ginawa na saramay dwaran disipulo: aliwawaan ira na Salita na Dios, abirbir day Katawan diad say inpamisag toy tinapay, sikara natan so pinmawil ed Jerusalem ya awi-awit da so Maong a Balita! Mabilay si Jesus! Wadiad kapegleyan tayo so Katawan! Kaiba tayo si Jesus! Diad sayan kumatlon parte, sikatayo natan so naibaki diad kaabongan tayo, diad kawalaay kimey tayo, anggad iner man ya laen tayo ya awi-awit tayo so maong a balitan naawat tayo ed sayan misa na Simba!

No maminsan sikatayo so mimisa ya dakerakel so walad kanunutan tayo odino wala ra so pagpaga tayo a singa saramay dwaran disipulo ya manaakar ya mamaarap ed Emaus. No maminsan, dakerakel met so panduarowaan tayo sakbay tayon akoen so Katawan diad Eukaristia. Balet, anggan saksakey ya misa so sarag ton awiten to itayo ed balo tan inmolid bilay ed Kristo.

No mimisa tayo, say mabetbet et anapen tayo no anto so naawat tayo. Malinlinew ya diad say Misa, naawat tayo so Salita na Katawan, say Laman to diad Eukaristia tan say misyon ya mangibabaki ed sikatayon mangawit na Maung a Balita ed arum.

Komon, mimisa kayon mabetbet. Inagew-agew komon ingen. Pian mansiansia ya manliub so puso tayo para si Kristo ya inmolid bilay! Ontan pa komon. Amen.

Saturday, April 30, 2011

Say Fiesta na Madibinon Panangasi

Nen taon 2000, diad misa na inpangawat na Simbaan diad altar na saray sasanto ed si Santa Faustina, tan diad inpangabet na balon milenio, inpalapag nen Pope John Paul II so balon fiesta para say interon Simbaan: say Fiesta na Madibinon Panangasi. Saya so silibraan ed unaan a simba kasumpal na Fiesta na Inkioli.

Diad sayan Simba na ka-fiestaan na Madibinon Panangasi, say Santo Papa ya angipalapag na sayan Fiesta so awaten met na Simbaan diad altar na saray sasanto: si Pope John Paul II so birbiren na simbaan a sakey lan Beato, lapud say masanton inpanbilay da. Makabaliksan sirin ya si Blessed Pope John Paul II so natawag ya Beato ed sayan Fiesta na Madibinon Panangasi, sayan Pope ya tinawag met a “Pope of Mercy”.

Anto so Panangasi? No onkekerew tayo na panangasi ed sakey, say mabetbet ya kipapasen tayo et wala tayod kasalanan. Sirin, no onkerew tayo na panangasi, say kerew tayo et say ag-pakaawat na dusa na kanepegan tayon naawat lapud say kasalanan tayo. Balet, aliwan saya labat so kabaliksan na panangasi. Say panangasi et ebat na panangaro ed kipapasen na kairapan. No naabet na panangasi so kairapan o suffering, anapen to so inawa na say walad kairapan. Say Dios ya Ama tayo so “mayaman ed panangasi” (Ef. 2,4) kanian abirbir nen San Pablo ya say Dios et “Ama na amin a  panangasi tan Dios na amin ya ligliwa.” (2 Cor. 1,3).

Si Jesus so nagnap ya pakanengnengan na Panangasi na Ama. Nen naimatonan to ra so totoon narasan, pinakan to ra. Nen nabet to ra so walad kairapan lapud saray liliknaen da, pinpaabig tan tinatambal to ra. Say panangasi so aliwan superficial balet. Saya et radical.

Amta nen Jesus ya say lamut na amin ya kairapan na too et lapud kasalanan. Dederalen na kasalanan so dignidad tayo ran totooy pinalsa na Dios ed indengan to. Dederalen to so relasyon tayo ed say maaron Ama a sobol na bilay tayo. Say kasalanan so aliwa labat ya panag-sumlang ed saray ganggan na Dios; saya et mangiter na sugat ed sikatayo, ya no ag naekal et sarag ton pateyen to itayo! Mangiiter so kasalanan ed say Prinsipi na Kabilongetan ya pakapanyari ed sikatayo, ya anggad say dimonyo so mano-oley lad bilay tayo!

Say twan panangasi so mangiter na ligliwa tan inawa ed sayan kairapan, ya manguyor ed sikatayo et andi-anggaan ya kairapan. Panon? Inatey si Jesus pian naperdona so kasalanan tayo. Say kasalanan a sobol na amin ya kaguguloy bilay tayo, kairapan na bilay, say kaermenan na bilay.

Diad say inkiolid bilay na Katawan, inter nen Kristo ed sikayo so pakaperdona na kasalanan tayo! Saya so tambal, say panangasin pamaabig, ya inmagos ed puso tan diking na Katawan ed tagey na krus diad Kalbaryo para say interon mundo. Tan saya so naawat na amin ya makasalanan ed pankaukolan tayo.

Diad labi na Inkioli na Katawan onya so imbaga tod saray Apostol to: “Siopamay toon pirdonaen yo ray kasalanan to, napirdona ra; siopamay toon ag yo pirdonaen iray kasalanan to, ag ira napirdona." Inkuan na Katawan, “Awat you panangasik. Tan sayan panangasi so iter yod arum.”

Sayan panangasi so  mamerdona na kasalanan tayo, aliwan dusa, aliwan patey, aliwan pasnok ya nepeg tayon awaten, balet, say pakapirdona na kasalanan tayo. Tan naawat tayo so ligliwa tan inawa na bilay ya andi-anggaan.

Fiesta na Dayat natan met ed sayan Simba. Amta tayo diad San Fabian ya say danum na dayat so agnotokor, tan saya et agnamagaan, agnaopot. Onya so Panangasi na Katawan: ag natokor, ag nasukat. Ag-naandi para siopaman ya onkerew na panangasi na Katawan.

Diad sayan Simba na Panangasi, onya so imbaga na Katawan ed si Santa Faustina, samay madre ya nanpayawaran na Katawan nipaakar ed say panangasi: pian makana tan makabaliksan so pansilibra na Fiesta na Madibinon Panangasi, tan naawat tayo so grasia na panangasi na Katawan, sikatayo so man-kompisar, mimisa tan man-komunyon, manggaway kimey na panangasi, ontan met ya igalang so imahen na Madibinon Panangasi. Naani ed ngarem wala so film showing tayo nipaakar ed say bilay nen Pope John Paul II, walay panaon ya pankompisar tayo, walay libor ya nagawa kasumpal tayon mandasal na Chaplet na Divine Mercy.

Say kompisar so instrumento tan sakramento na panangasi na Katawan. Diad sayan sakramento, naawat tayo so sankabalgan ya panangasi na Katawan.

Diad sayan Simba na panagawat tayo na panangasi na Katawan, nengneng yo met so kapusoan tayo: wala ray totoon ambelat so kasalanan dad sikatayo. Say panangasi na Katawan so mangibabaga met ed sikatayo: panemerdona. Say bunga na panangasi et say panamerdona. Diad pangawat tayo na  panangasi na Katawan diad kompisar, komon sipaparaan tayon mangiter na bungay panangasi ed arum: say panamerdona ed saray totoon akapan-pasakit ed sikatayo.

Manmatalek tayo ed say Panangasi nen Kristo ya mangiwanwan ed sikatayo. Itila sirin met ya mangibelyaw: Jesus, I trust in you!

Ontan pa komon.

Monday, April 25, 2011

Say Mensahe parad Ambelat Agew

Live the Mercy of God in our lives. Trust in God’s Mercy!

Easter is the Victory of Love: Pangasinan Translation

Say aro so mas mabiskeg nen say patey! Say sankamatalongaringan et say aro! Say sankamatalongaringan et say sankamapangaroan!

Dakerakel so ginawgawa tayo ed sayan Semana Santa: nan-istasyon tayo na krus, nan ayuno tan nansakripisyo tayo . Balet, anto so kakanaan da raya no agtayo nag-maliw a mapangaro? Anto so kakanaan na saray dasal tayo no siansia nin anggapo so panangasikaso tayod arum? Anto so kakanaan na liket tan gayaga na Paskua ya inalagar tayo no agtayo met iya ipikabiangan ed arum? Nasarag tayo so patey no sikatayo so mangaro. Say Paskua so twan fiesta na aro. Diad panangaro labat tayo makasarag ya onolid bilay tan taloen so kabilongetan.

Mantatawag so panangaro ya onggalaw tayo. Say Paskua nepeg so makapan-pagalaw ed sikatayo. Twa, say Paskua et sakey ya fiesta ya sisilibraan tayo, balet sakey met iya ya misyon ya sumpalen. Ibabaki itayo na Katawan ed Galiliea a diman nanbangat, amaabig tan angibawag na Panarian na Ama; tan diman ipatwa tayo ya Sikato so peteg lan inmolid bilay. Tan saya et ipatwa tayo aliwan diad panemegley na makakabat ya sangsangan balet diad panamegley na bilay tayon apasimbalo nen Jesu-Kristo. Saray kaliber-liber na parokia tayo so agmanisia ya si Kristo so inmolid bilay no saray bilay tayo et ag ira mantatasi ed say balon bilay ya naawat tayo.

Apano ra so simbaan tayo nen Semana Santa. Diad saray dakerakel ya nan-ayuno tan nansakripisyo, siopad sikatayo kasi so angibagat na panangaro para say mundo tayon maniirap, tan amasimbalo na mundo tayo pian saya et mas maong so kipapasen to natan nen samay inpangigapo tayo na Kuaresma? Say tepet: say kipapasen na mundo kasi natan et mas maong ni nen say aptaplon agew la so apalabas? Say inpanalo na Inkioli et inpanalo na say Sankamaongan ya Manangaro ed amin, a sikatoy inatey pian walay nagnap a bilay tayo. Sikatayo ran totoo na Inkioli so nepeg ya mangiter na aro ed say mandaldalan mundo, tambalen iray suga-sugat na sociedad tayo tan saya so paolien ed bilay – diad panamegley na panangaro.

No twan apano tayo na panangaro, sirin nepeg ya onikban tayo ed saray kiwas tayon anggapoy pibabali --- walang pakialam! Say aro walay panangasikaso to. Say aro walay pibabali to. Say aro gagawaten to ray arum. Say inmolid bilay a Katawan so manatawag ed sikatayo ya mibabali et politico, pian saya et magmaliw a makapangiter na kawayangan, aliwan corruptinga politics. Say inmolid bilay a Katawan so manatawag ed sikatayo ya awiten so ma-Kristianon moralidad et komersio tan ekonomiya tan pagmaliwen a say panangaro, aliwan profit o panag-tubo so manonaan ya prinsipiyo to. Say inmolid bilay a Katawan so mangibabaki ed sikatayo ya ompawil ed Galiliea ya pasimbaloen so amin ed sikato. Totoo na Paskua: itayak so amin a nipaakar ed si Kristo!

No twan apano tayo na panangaro, nepeg sirin ya onikban tayo ed say bilay ya anggapoy puso tan liknaan ed arum --- walang pakiramdam. Say aro walay responsibilidad to. Say aro so mayaman ed panangasi. Say aro maabagey. Ag sarag ya manbibilay tayo ed Paskua balet agtayo ra as-asikasoen iray mairap bilay. Aliwan mairap ya anapen iray mairap bilay no agtayo manbulag-bulagan ed say kiwawala ra. Agtayo naibagan sikatayo so totoo na Paskua tan anggapo so gagawaen tayo ed saray ag narengel ya akis na ogogaw ya ine-ekal o ina-abort. Agtayo maka-kansion na Alleluia tan manbibilay ya anggapoy pibabali ed say ikakayat na kimen, say commercialization na sex, say agnapolpoltot ya isasabi na shabu diad kaliber-liber tayo, say ikakayat na sugal, jueteng tan say kapinsan ton jai-alai. Totoo na Paskua: galaw la natan!

No twan sikatayo so totoo na Inkioli tan say aro so manuoley ed bilay tayo, nepeg sirin ya benegan tayo so pakakabalang na baing --- walang hiya! Say contraception et corruption na aro tan corruption na bilay. Say contraception et aliwan solusyon. Mas ingen iyan mangiter ya dakerakel a problema para say kamarerwa na bansa tayo. Aliwan normal so kasalanan. Say panumbok tan inkatoor ed saray Samploran Ganggan so normal. Agtayo dadayewen so karumsisan tan elek-elekan tan ludluroyen so kaptekan. Say panederal na kanunutan na saray ogogaw diad panbangat ed sikara nipaakar ed sex ya ag katekep so Dios so sakey ya onkekerew na hustisia ed tawen. Totoon na Paskua: ilaban so bilay!

Say aro et ipanengneng tan gawaen. Say Paskua so sakey a misyon, aliwa labat ya fiesta. Mikabiangan tayo labat ed say Gloria na sayan sankaliketan ya agew no pagmaliwen tayon manoley so aro.

Taynan tayo la so walang pakialam!

Taynan tayo la so walang pakiramdam!

Taynan tayo la so walang hiya!

Manbilay ed aro, para aro tan katekep na aro. Mangaro tayo. Say Paskua so fiesta na aro. Saray mangaro labat so makapikabiangan ed say Gloria na Inmolid bilay a Kristo.

Diad Katedral na San Juan Evangelista, Dagupan City, 23 April 2011.

+SOCRATES B. VILLEGAS, DD

Arsobispo na Lingayen-Dagupan